रत्नागिरी: महाराष्ट्राच्या विस्तीर्ण सागरी किनारपट्टीवर वर्षानुवर्षे चालणाऱ्या अनधिकृत आणि नियमबाह्य मासेमारीला रोखण्यासाठी मत्स्य विभागाने आता आधुनिक तंत्रज्ञानाची मदत घेतली आहे. समुद्रातील संशयास्पद हालचालींवर आणि शासकीय नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर करडी नजर ठेवण्यासाठी रत्नागिरी जिल्ह्यात ‘ड्रोन गस्त’ (Drone Surveillance) हा नावीन्यपूर्ण उपक्रम राबवला जात आहे. या हायटेक गस्तीमुळे बेकायदेशीर मासेमारी करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले असून, आतापर्यंत नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या सुमारे १५०० नौकांवर दंडात्मक कारवाई करण्यात आली आहे.
खवळलेल्या समुद्रातही अचूक नजर
पावसाळा किंवा खराब हवामानात समुद्र खवळलेला असताना गस्ती नौका पाण्यात उतरवणे कर्मचाऱ्यांच्या दृष्टीने अत्यंत जोखमीचे ठरते. याच अडचणीवर मात करण्यासाठी मत्स्य व्यवसाय व बंदरविकास मंत्री यांच्या संकल्पनेतून ड्रोनद्वारे सागरी हद्दीवर नजर ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. पारंपरिक गस्तीसोबतच हवेतून थेट अचूक छायाचित्रे आणि व्हिडीओ पुरावे मिळत असल्याने नियम तोडणाऱ्या नौकांना पकडणे मत्स्य विभागाला अधिक सोपे झाले आहे.
तीन बंदरांवर यशस्वी प्रयोग; लाखो रुपयांचा दंड वसूल
सुरुवातीच्या टप्प्यात रत्नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख आणि संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या तीन बंदरांमध्ये हे ड्रोन तैनात करण्यात आले आहेत:
-
रत्नागिरी
-
साखरीनाटे
-
हर्णे
गेल्या वर्ष-दीड वर्षात या तिन्ही बंदरांच्या सागरी पट्ट्यात ड्रोनच्या मदतीने टिपलेल्या पुराव्यांच्या आधारे तब्बल १५०० अनधिकृत मासेमारी नौकांवर कारवाई करत लाखो रुपयांचा महसूल दंडाच्या स्वरूपात वसूल करण्यात आला आहे.
२४ किमी मारक क्षमता; जयगडमध्ये लवकरच चौथे ड्रोन!
या उपक्रमाचे यश पाहून आता जयगड बंदरासाठी चौथे अत्याधुनिक ड्रोन उपलब्ध करून दिले जाणार आहे. या ड्रोनची वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे:
-
२४ किमीची मारक क्षमता: हे ड्रोन किनाऱ्यापासून १२ नॉटिकल मैल (सुमारे २४ किमी) अंतरापर्यंत सहज झेप घेऊ शकते.
-
दिवसातून ३ वेळा गस्त: सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने प्रत्येक ड्रोन ठरवून दिलेल्या सागरी पट्ट्यात दिवसातून तीन वेळा फेऱ्या मारून अचूक निरीक्षण नोंदवते.
-
पारदर्शक खर्च नियोजन: एका ड्रोनसाठी दिवसाला १६ हजार रुपये खर्च येतो. प्रत्यक्षात ज्या दिवशी हवामान आणि गरजेनुसार ड्रोन हवेत उडवले जाते, केवळ त्याच दिवसांचे भाडे पुणे येथील सेवा पुरवठादार कंपनीला दिले जाते.
नवीन हंगामासाठी यंत्रणा सज्ज
नुकतीच नारळी पौर्णिमेनंतर नव्या मासेमारी हंगामाची सुरुवात झाली आहे. अशा वेळी स्थानिक पारंपरिक मच्छिमारांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी आणि पर्ससीन अथवा परराज्यातील नौकांची बेकायदेशीर घुसखोरी रोखण्यासाठी मत्स्य व्यवसाय विभाग २४ तास सज्ज झाला आहे. ड्रोनच्या या करड्या नजरेमुळे नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांना आता पळ काढणे अशक्य होणार आहे.
