पुणे: वाढते तापमान, अवकाळी पाऊस आणि ऋतूचक्रातील अनपेक्षित बदल ही आता केवळ वर्तमानपत्रातील मथळ्यांपुरती मर्यादित राहिलेली नाहीत, तर ती आपल्या दैनंदिन जगण्यावर थेट परिणाम करू लागली आहेत. याच जागतिक हवामान बदलाच्या (Climate Change) पार्श्वभूमीवर जनजागृती निर्माण करण्यासाठी आणि नागरिकांना कृतीशील बनवण्यासाठी संपूर्ण देशभरात ‘क्लायमेट वीक इंडिया २०२६’ (Climate Week India 2026) चे आयोजन करण्यात आले आहे.
२७ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर दरम्यान साजरा होणाऱ्या या सप्ताहात महाराष्ट्रातील विविध शहरे सक्रिय सहभाग नोंदवत आहेत. विशेष म्हणजे, हा सप्ताह केवळ बंदिस्त सभागृहांमधील भाषणांपुरता मर्यादित नसून, एक ‘विकेंद्रित लोकचळवळ’ म्हणून लोकांपर्यंत पोहोचत आहे. पुणे, मुंबई, नाशिक, सांगली आणि धुळे यांसारख्या शहरांमध्ये स्थानिक नागरिक, पर्यावरणप्रेमी आणि स्वयंसेवी संस्थांच्या मदतीने प्रत्यक्ष मैदानात विविध उपक्रम राबवले जात आहेत.
पुण्यात चार दिवसांचे वैशिष्ट्यपूर्ण कार्यक्रम
विद्येचे माहेरघर आणि सांस्कृतिक केंद्र असलेल्या पुण्यात हवामान संकटावर वैज्ञानिक आणि व्यावहारिक उपायांवर भर देणारे अनेक कार्यक्रम आयोजित केले आहेत:
-
पर्यावरण आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन (२९ सप्टेंबर):
हवामान बदलामागील मूळ कारणे वैज्ञानिक दृष्टीने समजावून घेऊन त्यावर नेमकी काय उपाययोजना करता येईल, यावर तज्ज्ञ डॉ. नितीन हांडे यांचे विशेष मार्गदर्शन आयोजित करण्यात आले आहे.
-
स्वच्छ (SWaCH) वेस्ट ट्रेल (३ ऑक्टोबर):
कचरा केवळ फेकून देण्याची गोष्ट नसून त्याचे व्यवस्थापन पर्यावरणावर कसा परिणाम करते, हे प्रत्यक्ष पाहण्याची संधी पुणेकरांना मिळणार आहे. औंध येथील मारुतीराव गायकवाड नगर येथे कचरावेचकांसोबत एका विशेष ‘मॉर्निंग वॉक’चे आयोजन करण्यात आले आहे. यामध्ये कचरा विलगीकरण आणि पुनर्वापराचे टप्पे उलगडून दाखवले जातील.
-
नेचर वॉक आणि पर्यावरण लघुपट स्क्रीनिंग (१ आणि २ ऑक्टोबर):
निसर्गाच्या जवळ जाण्यासाठी खास निसर्ग पदभ्रमण (Nature Walks) तसेच ‘ALTEFF फिल्म क्लब’च्या माध्यमातून पर्यावरणावर भाष्य करणाऱ्या माहितीपट आणि लघुपटांचे खास प्रदर्शन भरवले जाईल.
नाशिक, सांगली आणि धुळ्यातही पर्यावरण जागर
-
नाशिक (३ ऑक्टोबर):
मविप्र समाजाच्या ‘इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट रिसर्च अँड टेक्नॉलॉजी’ (IMRT) येथे दुपारी १२ वाजल्यापासून विविध उपक्रम रंगतील. यात निसर्गकन्या आदिवासी महिला बचत गटाच्या कार्याची ओळख, पारंपरिक रानभाज्यांचे प्रदर्शन, ‘चला जाणूया नंदिनी नदीला’ हा जलसंवाद, घरच्या घरी छतावरील पावसाचे पाणी साठवण्यासाठी (Rooftop Rainwater Harvesting) मार्गदर्शन आणि झाडांच्या संवर्धनासाठीचा प्रसिद्ध ‘कुसमाडी पॅटर्न’ याविषयी सविस्तर माहिती दिली जाईल.
-
सांगली (४ ऑक्टोबर):
पर्यावरण अभ्यासक निनाद गोसावी यांच्या नेतृत्वाखाली सांगलीतील शामरानगर भागात सकाळी ७:३० ते ९ या वेळेत निसर्ग पदभ्रमण (प्रभातफेरी) होणार आहे.
-
धुळे व नंदुरबार (२ ते ४ ऑक्टोबर):
सातपुड्याच्या कुशीत असलेल्या ‘उड्या पाडा’ येथे यंग फाउंडेशनतर्फे निसर्ग संवाद शिबीर आयोजित करण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे हे संवाद शिबीर मराठीसह स्थानिक पावरी भाषेत पार पडणार आहे.
नागरिकांनो, पुढाकार घ्या!
हवामान संकटाचा सामना करण्यासाठी आता प्रत्येकाने आपल्या स्तरावर छोटे-मोठे बदल करण्याची गरज आहे. शाळकरी मुलांपासून ते ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत सर्वांनी या उपक्रमांमध्ये मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन आयोजकांतर्फे करण्यात आले आहे.
कार्यक्रमांचे सविस्तर वेळापत्रक पाहण्यासाठी आणि सहभागासाठी नोंदणी (Registration) करण्यासाठी नागरिक अधिकृत संकेतस्थळाला ([https://luma.com/ClimateWeekIndia2026?tag=maharashtra](https://luma.com/ClimateWeekIndia2026?tag=maharashtra)) भेट देऊ शकतात.
