रत्नागिरी: जागतिक स्तरावर चवीसाठी प्रसिद्ध असलेला कोकणचा अस्सल हापूस आंबा आणि ताजी मासळी आता खराब होण्याच्या भीतीशिवाय देशभरासह आंतरराष्ट्रीय बाजारात दिमाखात पोहोचणार आहे. कोकणातील शेतकरी आणि मच्छीमारांच्या आर्थिक सक्षमीकरणासाठी एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी पाऊल उचलण्यात आले असून, महाराष्ट्रातील पहिले रेल्वे शीतगृह (Railway Cold Storage) रत्नागिरीमध्ये उभारले जाणार आहे. कोकण रेल्वे आणि केंद्रीय वखार महामंडळ (Central Warehousing Corporation – CWC) यांच्या संयुक्त सहकार्यातून हा भव्य प्रकल्प आकारास येत आहे.
नाशिवंत उत्पादनांच्या नुकसानीवर कायमचा तोडगा
कोकणच्या लाल मातीतून पिकणारा रसाळ हापूस, काजू आणि विस्तीर्ण समुद्रकिनाऱ्यावरून पकडली जाणारी ताजी मासळी ही केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे, तर जगभरात लोकप्रिय आहे. परंतु, ही सर्व उत्पादने अत्यंत नाशिवंत असल्याने ती जास्त काळ टिकवून ठेवणे स्थानिक उत्पादकांसाठी नेहमीच मोठे आव्हान ठरले आहे. आधुनिक शीतसाखळी (Cold Chain) आणि पुरेशा साठवणुकीच्या अभावामुळे माल वेळेत न विकल्यास नासधूस व्हायची किंवा नाईलाजाने शेतकऱ्यांना व मच्छीमारांना कवडीमोल भावाने माल विकावा लागायचा. या दीर्घकालीन समस्येवर हे २ हजार टन क्षमतेचे भव्य रेल्वे शीतगृह कायमस्वरूपी उतारा ठरणार आहे.
प्रकल्पाचे स्वरूप आणि भागीदारी
हा प्रकल्प ‘महसूल वाटप’ (Revenue Sharing) मॉडेलवर उभारला जात आहे. या भागीदारीनुसार:
जागेची तरतूद: कोकण रेल्वे या अत्याधुनिक शीतगृहासाठी आवश्यक असणारी मोक्याची जागा उपलब्ध करून देणार आहे.
बांधकाम व भांडवल: केंद्रीय वखार महामंडळामार्फत प्रत्यक्ष शीतगृहाची आधुनिक उभारणी, यंत्रसामग्री आणि आर्थिक गुंतवणुकीची संपूर्ण जबाबदारी सांभाळली जाईल.
कामाची मुदत: पुढील दीड वर्षात (१८ महिन्यांत) या शीतगृहाचे बांधकाम पूर्ण करून ते प्रत्यक्ष सेवेत आणण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
मुंबई, दिल्ली ते थेट आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ
या रेल्वे शीतगृहामुळे स्थानिक उत्पादकांना आपला शेतीमाल आणि मासळी दीर्घकाळ सुरक्षित ठेवता येईल. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, कोकण रेल्वेच्या वेगवान नेटवर्कचा थेट वापर करून मुंबई, दिल्लीसारख्या देशातील मोठ्या बाजारपेठांमध्ये आणि आंतरराष्ट्रीय विमानतळ-बंदरांपर्यंत हा माल एकाच तापमानात (Cold Chain न तुटता) पोहोचवता येईल. यामुळे मालाचा दर्जा आणि ताजेपणा टिकून राहील, परिणामी स्थानिक आंबा उत्पादक, बागायतदार आणि सागरपुत्रांना त्यांच्या मेहनतीचा योग्य आणि हमखास नफा मिळण्यास मोठी मदत होईल.
