आजचे जग जितक्या वेगाने हायटेक आणि धावपळीचे होत चालले आहे, तितक्याच वेगाने आपण आपल्या मुळांपासून आणि परंपरांपासून दूर जात आहोत. परंतु, कोकणातील ग्रामीण भागात आजही काही अशी ठिकाणे आहेत, जिथे जुन्या संस्कृतीचा गोडवा आणि आपुलकीचा ओलावा अत्यंत जीवंत आहे. संगमेश्वर तालुक्यातील धामणी हे याचेच एक उत्तम उदाहरण! या गावात आधुनिकतेचे वारे वाहत असले, तरी तिथल्या ग्रामस्थांनी आपली वडिलोपार्जित शेती संस्कृती आणि माणुसकीचे नाते आजही तितक्याच अभिमानाने जिवंत ठेवले आहे.
सध्या पावसाने उसंत घेतल्यामुळे धामणी परिसरातील शेतकऱ्यांमध्ये भात झोडणी आणि मळणीच्या कामांची मोठी लगबग उडाली आहे. येथील शेतकरी भालचंद्र सप्रे यांच्या शेतात सध्या असाच एक चैतन्यमय माहोल पाहायला मिळत आहे. सप्रे कुटुंब गेल्या अनेक पिढ्यांपासून आपली वडिलोपार्जित भातशेतीची परंपरा अत्यंत निष्ठेने पुढे चालवत आहे.
सामूहिक सहकार्याचा सुंदर सोहळा पूर्वीच्या काळी शेती ही केवळ व्यवसायापुरती मर्यादित नव्हती, तर तो एक सामाजिक सोहळा होता. लावणीपासून ते थेट भात मळणीपर्यंत प्रत्येक कामात घरातील माणसांप्रमाणेच शेजारी-पाजारी आणि गावातील मंडळी आवर्जून हातभार लावायची. धामणी गावात हीच जुनी आणि हक्काची ‘एकमेका सहाय्य अवघे धरू सुपंथ’ ही परंपरा आजही जोपासली जाते. भालचंद्र सप्रे यांच्या शेतात जेव्हा मळणीची वेळ आली, तेव्हा गावातील तरुणांपासून थोरामोठ्यांपर्यंत सगळेच मदतीसाठी धावून आले.
एकमेकांच्या शेतात जाऊन सामूहिकरीत्या कामे आटोपण्याची ही पद्धत केवळ श्रमाचा तासच कमी करत नाही, तर गावकरी आणि आप्तेष्टांमधील परस्पर संबंध आणि जिव्हाळा अधिक घट्ट करते. आजच्या या अलिप्त होत चाललेल्या डिजिटल युगात असा जिव्हाळा पाहायला मिळणे, हा मनाला सुखावणारा अनुभव आहे.
धामणी गावातील हे दृश्य केवळ पिकाच्या मळणीचे नाही, तर तो आपल्या समृद्ध ग्रामीण संस्कृतीचा, एकोप्याचा आणि माणुसकीचा अमूल्य वारसा आहे. हा वारसा आणि सहकार्याची ही भावना अशीच पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचावी, अशीच सदिच्छा या निमित्ताने व्यक्त होत आहे.
