देवरुख: निसर्गरम्य कोकणात पावसाळा तोंडावर आला की, नद्यांच्या प्रवाहांची चिंता वाढू लागते. यंदा मात्र, देवरुखमधील ऐतिहासिक दत्त मंदिर परिसरातून वाहणाऱ्या सप्तलिंगी नदीच्या अस्तित्वाचाच गळा घोटण्याचा प्रकार समोर आला आहे. काही अज्ञात व्यक्ती आणि संस्थांकडून या नदीच्या पात्रात अत्यंत बेजबाबदारपणे आणि बेकायदेशीररी्या मोठ्या प्रमाणावर लाल मातीचा भराव टाकला जात आहे. नदीचा नैसर्गिक प्रवाह रोखणाऱ्या या गंभीर प्रकारामुळे येत्या पावसाळ्यात देवरुख परिसरात भीषण पूर येण्याचा मोठा धोका निर्माण झाला आहे. या विद्रुपीकरणामुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये तीव्र संतापाची लाट उसळली आहे.
नक्की काय आहे प्रकरण?
देवरुखचे वैभव असलेल्या ऐतिहासिक दत्त मंदिराच्या अगदी जवळून सप्तलिंगी नदी वाहते. गेल्या काही दिवसांपासून या नदीच्या विस्तीर्ण पात्रात रात्रीच्या किंवा अज्ञातांच्या सोयीने लाल मातीचे डंपर रिकामे केले जात आहेत. यामुळे नदीची मूळ रुंदी कमालीची घटली असून नदीचे पात्र अरुंद झाले आहे. सामाजिक कार्यकर्ते वैभव संसारे यांनी हा धक्कादायक प्रकार उघडकीस आणला असून, प्रशासनाने तात्काळ घटनास्थळी धाव घेऊन दोषींवर कडक कायदेशीर कारवाई करावी, अशी आग्रही मागणी केली आहे.
एका बेजबाबदार कृतीमुळे ‘तीन मोठे धोके’:
स्थानिक पर्यावरण अभ्यासक आणि नागरिकांच्या मते, या माती भरावामुळे देवरुखवर त्रिशूळ संकट ओढवू शकते: १. नागरी वस्त्यांमध्ये पाणी शिरणार: पावसाचा जोर वाढताच पाण्याचा प्रवाह अडवला जाईल. हे पाणी नदीबाहेर पडून थेट ऐतिहासिक दत्त मंदिर परिसर आणि सभोवतालच्या शेकडो घरांमध्ये, नागरी वस्त्यांमध्ये घुसेल. २. भविष्यात तीव्र पाणीटंचाई: नदीपात्रात साचलेली ही माती वाहून जाऊन नदीवरील मुख्य बंधाऱ्यांमध्ये जमा होईल. बंधारे गाळाने भरल्यास पाण्याची साठवण क्षमता संपेल आणि उन्हाळ्यात देवरुखकरांना पाण्यासाठी वणवण करावी लागेल. ३. जैवविविधतेचा हास: या अनैसर्गिक बदलांमुळे पात्रातील जलचर, वनस्पती आणि संपूर्ण स्थानिक परिसंस्थेला (Ecosystem) मोठा फटका बसत आहे.
प्रशासनाला तातडीने जागे होण्याची गरज
पावसाळा अगदी दारात येऊन ठेपला आहे. त्यामुळे आता वेळ गमावून चालणार नाही. महसूल विभाग, स्थानिक नगरपंचायत आणि जलसंपदा विभागाने संयुक्तपणे या जागेची तातडीने पाहणी करावी, अशी मागणी ग्रामस्थ करत आहेत. नदीपात्रात बेकायदेशीरपणे माती टाकणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल करून, युद्धपातळीवर ही माती उपसून नदीला तिचा मोकळा श्वास परत मिळवून दिला पाहिजे. अन्यथा, यंदाच्या पावसाळ्यात देवरुखकरांना मानवनिर्मित आपत्तीचा सामना करावा लागेल हे निश्चित!
