मुंबई: महाराष्ट्रातील तमाम मच्छीमार बांधवांसाठी आणि मासळीप्रेमींसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत आहे. दरवर्षी पावसाळ्यात समुद्रातील मासळीच्या प्रजोत्पादनासाठी (breeding season) लागू करण्यात येणारी मासेमारी बंदी आता आणखी १६ दिवसांनी वाढवण्याच्या हालचाली शासनाच्या पातळीवर वेगाने सुरू झाल्या आहेत. सध्या ही बंदी ६१ दिवसांची असते, ती वाढवून थेट ७६ दिवसांवर नेण्याचा सरकारचा विचार आहे. राज्याचे मत्स्य व्यवसाय आणि बंदरे विकासमंत्री नितेश राणे यांनी मंत्रालयातील एका उच्चस्तरीय बैठकीत याचे थेट संकेत दिले आहेत. जर हा निर्णय झाला, तर दरवर्षी १ ऑगस्ट रोजी संपणारी ही बंदी आता थेट १५ ऑगस्टपर्यंत लागू राहील.
मंत्रालयातील बैठकीत सखोल मंथन
नुकतीच मुंबईतील मंत्रालयामध्ये मत्स्य व्यवसाय क्षेत्राशी संबंधित विविध प्रकल्पांचा आणि धोरणांचा आढावा घेण्यासाठी एक महत्त्वाची बैठक पार पडली. या बैठकीत सागरी पर्यावरण, माशांचे संवर्धन आणि मच्छीमारांचे दीर्घकालीन आर्थिक हित या गोष्टी डोळ्यांसमोर ठेवून या प्रस्तावावर प्रशासकीय पातळीवर सखोल चर्चा झाली. सध्याची बंदीची मुदत वाढवून ती १५ ऑगस्टपर्यंत नेल्यास त्याचा समुद्रातील जीवसृष्टीवर काय परिणाम होईल, याचा सविस्तर आढावा या बैठकीत घेण्यात आला.
‘सिल्व्हर पापलेट’सह प्रमुख माशांना मिळणार जीवदान
सागरी जीवशास्त्रज्ञ आणि तज्ज्ञांच्या मते, पावसाळ्याचे महिने हा समुद्रातील माशांच्या प्रजोत्पादनाचा मुख्य काळ असतो. या काळात मासे अंडी घालतात. जर मासेमारी बंदीचा कालावधी १६ दिवसांनी वाढवला, तर समुद्रातील माशांच्या अंड्यातून पिल्ले बाहेर येण्याच्या नैसर्गिक प्रक्रियेला पुरेसा वेळ मिळेल.
याचा सर्वाधिक फायदा महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर मिळणाऱ्या आणि जगभर प्रसिद्ध असलेल्या ‘सिल्व्हर पापलेट’ (Silver Pomfret) या प्रजातीला होणार आहे. यासोबतच इतरही अनेक व्यावसायिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या माशांच्या प्रजातींची संख्या वाढण्यास मदत होईल. सुरुवातीला काही दिवस मासेमारी बंद असली, तरी भविष्यात मच्छीमारांना भरपूर आणि दर्जेदार मत्स्यसाठा उपलब्ध होणार असल्याने हा निर्णय त्यांच्याच फायद्याचा ठरणार आहे.
बदलते हवामान आणि शेजारील ‘गुजरात पॅटर्न’चा आधार
हा निर्णय घेण्यामागे केवळ माशांचे संवर्धन हेच एकमेव कारण नाही, तर बदलत्या निसर्गाचे आव्हानही त्यामागे आहे. गेल्या काही वर्षांत जागतिक तापमानवाढीमुळे (Global Warming) अरबी समुद्रात पावसाळ्याच्या सुरुवातीला आणि शेवटी चक्रीवादळांचे प्रमाण वाढले आहे. अनेकदा १ ऑगस्ट रोजी सरकारी बंदी उठली, तरी समुद्र प्रचंड खवळलेला असतो. खराब हवामानामुळे मच्छीमारांना आपल्या नौका समुद्रात नेणे अशक्य आणि धोकादायक बनते. त्यामुळे धोरणात बदल करणे काळाची गरज बनले आहे.
याशिवाय, आपल्या शेजारील गुजरात राज्याने आणि जगातील अनेक सागरी देशांनी निसर्ग संवर्धनाचा विचार करून ७६ दिवसांची पावसाळी बंदी आधीच यशस्वीपणे लागू केली आहे. गुजरातच्या या यशस्वी प्रयोगाचा आणि अनुभवाचा अभ्यास करून आता महाराष्ट्र सरकारही १ जून ते १५ ऑगस्ट अशी ७६ दिवसांची बंदी लागू करण्याच्या दिशेने सकारात्मक पावले टाकत आहे.
लवकरच या संदर्भातील अंतिम निर्णय होऊन अधिकृत घोषणा होण्याची शक्यता असून, यामुळे महाराष्ट्रातील पारंपरिक आणि व्यावसायिक मासेमारीच्या रचनेत एक मोठा आणि महत्त्वाचा बदल पाहायला मिळणार आहे.
