खेड: कोकणातील निसर्गरम्य खेड तालुक्यातील लोटे औद्योगिक वसाहतीमधील (MIDC) रासायनिक प्रदूषणाचा भळभळणारा प्रश्न पुन्हा एकदा अत्यंत गंभीर वळणावर येऊन पोहोचला आहे. लोटे परिक्षेत्रातील एका चेंबरमधून मोठ्या प्रमाणावर घातक रासायनिक सांडपाण्याची (Chemical Leakage) गळती झाल्याची धक्कादायक घटना समोर आली असून, यामुळे संपूर्ण परिसरात खळबळ माजली आहे.
हे रासायनिक पाणी केवळ रस्त्यांवरूनच वाहले नाही, तर परिसरातील नैसर्गिक ओढ्यांमध्ये (Natural Streams) मिसळले. हा विषारी रसायनयुक्त प्रवाह पुढे थेट स्थानिक शेतकऱ्यांच्या शेतजमिनीत आणि तिथून पुढे थेट नदीच्या पात्रात जाऊन मिळाला. यामुळे हजारो हेक्टर शेती, पाण्याचे स्रोत आणि नदीतील जलचरांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे. आपल्या हक्काच्या जमिनी आणि पिण्याचे पाणी डोळ्यांदेखत विषारी होताना पाहून स्थानिक ग्रामस्थांचा संयम सुटला आणि त्यांनी थेट संघर्षाचे पाऊल उचलले.
आक्रमक महिलांचा पुढाकार; पोलिसांत फौजदारी तक्रार
घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सोनगाव परिसरातील महिला ग्रामस्थ कांचन चाळके (माजी सैनिक), शीतल जाधव आणि संजना घाग यांनी तात्काळ घटनास्थळी धाव घेतली. या महिलांनी इतर ग्रामस्थांना सोबत घेऊन थेट लोटे औद्योगिक वसाहतीतील पोलिस दूरक्षेत्र कार्यालयाबाहेर ‘ठिय्या आंदोलन’ सुरू केले. “जोपर्यंत दोषींवर कारवाई होत नाही, तोपर्यंत मागे हटणार नाही,” अशी ठाम भूमिका त्यांनी घेतली.
तसेच, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि एमआयडीसीच्या अधिकाऱ्यांना प्रत्यक्ष घटनास्थळी बोलावून पाण्याचे नमुने आणि रसायनांच्या विसर्गाबाबत जाब विचारण्यात आला. केवळ तोंडदेखली आश्वासने नकोत, तर दोषी कंपन्यांवर फौजदारी गुन्हे दाखल व्हावेत, यासाठी पोलिसांत एक लेखी तक्रारही दाखल करण्यात आली आहे.
या ‘६’ मोठ्या कंपन्यांना टाळे; प्रशासनाची मोठी कारवाई
ग्रामस्थांचा वाढता रोष आणि आंदोलनाची आक्रमक रूपरेषा पाहून अखेर एमआयडीसी प्रशासन आणि प्रदूषण नियंत्रण मंडळाला तातडीने पावले उचलावी लागली. प्राथमिक चौकशीत प्रदूषण पसरवण्यास कारणीभूत ठरल्याचा संशय असलेल्या ६ प्रमुख बड्या कारखान्यांना तात्काळ ‘उत्पादनबंदीच्या’ (Closure Notices) नोटिसा बजावण्यात आल्या आहेत.
कारवाई झालेल्या कंपन्यांची नावे:
सुप्रिया लाइफ सायन्स (Supriya Lifescience)
स्पॅक कंपनी (Spac Company)
विनंती ग्रो (Vinanti Grow)
अक्वीला कंपनी (Aquila Company)
लक्ष्मी ऑरगॅनिक (Lakshmi Organic)
एसएमडी स्पेशालिटी (SMD Specialty)
सध्या या सर्व ६ कारखान्यांमधील यंत्रसामग्री, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (ETP) आणि तांत्रिक त्रुटींची सखोल तपासणी तज्ज्ञ अधिकाऱ्यांमार्फत सुरू करण्यात आली आहे.
केवळ कागदी नोटिसा नकोत, ठोस अंमलबजावणीची मागणी
लोटे एमआयडीसीमध्ये उघड्यावर रासायनिक पाणी सोडणे किंवा गळती होणे ही काही पहिलीच घटना नाही. यापूर्वीही अनेकदा अशा घटना घडल्या आहेत आणि प्रशासनाने नोटिसांचा खेळ केला आहे, असा ग्रामस्थांचा कडू अनुभव आहे. त्यामुळेच यावेळी नागरिक कमालीचे संतप्त झाले आहेत. “प्रशासनाने दिलेल्या उत्पादनबंदीच्या नोटिसा केवळ कागदावर राहू नयेत, तर अशा बेजबाबदार कारखान्यांवर कायमस्वरूपी टाळे ठोकण्यात यावे,” अशी मागणी आता जोर धरू लागली आहे. आता प्रशासन या ६ कंपन्यांवर काय अंतिम कारवाई करते, याकडे संपूर्ण खेड तालुक्याचे लक्ष लागले आहे.
