रत्नागिरी: सध्या अवघ्या कोकणात लाडक्या बाप्पाच्या आगमनाचा अनुपम सोहळा रंगला आहे. ढोल-ताशांचा गजर, घराघरांत दरवळणारा उदबत्त्या-कापराचा सुवास आणि चाकरमान्यांच्या आगमनाने गावेच्या गावे गजबजली आहेत. मात्र, या जल्लोषाच्या बरोबरीने दापोलीसह संपूर्ण कोकण किनारपट्टीवर एक आगळेवेगळे, विलोभनीय आणि शांत चित्र पाहायला मिळत आहे. वर्षभर अथांग समुद्राच्या उसळणाऱ्या लाटांशी दोन हात करणारे, जिवाची बाजी लावून जाळी टाकणारे सागरपुत्र—कोळी बांधव—सध्या मासेमारी पूर्णपणे थांबवून कुटुंबासह बाप्पाच्या सेवेत लीन झाले आहेत.
किनाऱ्यावर उभ्या नौका आणि भक्तिमय शांतता
नेहमी खलाशांच्या हाका, इंजिनांचा खडखडाट आणि माशांच्या लिलावाने गजबजलेली बंदरे सध्या स्तब्ध झाली आहेत. बाप्पाच्या आगमनासाठी कोळी बांधवांनी आपल्या लाडक्या नौका किनाऱ्यावर नांगरून ठेवल्या आहेत. किनाऱ्यावर एका रेषेत शांत विसावलेल्या या होड्या केवळ कामातून घेतलेली विश्रांती दर्शवत नाहीत; तर त्या कोकणच्या कष्टकरी माणसाची गणरायावरील अथांग श्रद्धा आणि परंपरेविषयीची निष्ठा अधोरेखित करतात.
पोटापाण्याच्या व्यवसायापेक्षा बाप्पाची भक्ती श्रेष्ठ
मासेमारी हा या बांधवांसाठी केवळ व्यवसाय नसून रोजच्या रोजीरोटीचा मुख्य आधार आहे. समुद्रात एक दिवस न जाणे म्हणजे थेट रोजच्या कमाईवर पाणी सोडण्यासारखे असते. तरीही, आर्थिक नुकसानीची यत्किंचितही चिंता न करता पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली ही सांस्कृतिक परंपरा कोळी समाजाने आजही तितक्याच श्रद्धेने जपली आहे. गणेशोत्सवाचे हे काही दिवस त्यांच्यासाठी मातीशी, संस्कृतीशी आणि नात्यांशी पुन्हा जोडले जाण्याचे माध्यम ठरतात.
कुटुंबाचा सहवास आणि परंपरेचा आनंद
दिवसरात्र समुद्राच्या पोटात माशांचा वेध घेणाऱ्या या राकट हातांना गणेशोत्सवात घरातील सुख-दुःखात सहभागी होण्याची अमूल्य संधी मिळते. गणपतीची विधिवत प्रतिष्ठापना, आरतीचे मंजुळ सूर, पाहुण्यांची आदरतिथी आणि कौटुंबिक स्नेहमेळाव्यात हा कष्टकरी समाज रमून गेला आहे.
बाप्पाचा हा उत्सव संपल्यानंतर पुन्हा एकदा शंखाच्या नादात या नौका लाटांवर स्वार होतील, सागराची आव्हाने सुरू होतील आणि किनारपट्टीवर पुन्हा एकदा जगण्याची नवी लढाई सुरू होईल; पण तोपर्यंत मात्र संपूर्ण किनारपट्टी केवळ आणि केवळ “गणपती बाप्पा मोरया”च्या नामघोषात हरवून गेली आहे.
