उन्हाळा म्हटला की डोळ्यांसमोर उभी राहते ती आसमंताची दाहकता आणि पिण्याच्या पाण्यासाठी गावोगावी व शहरांमध्ये होणारीण वणवण. मात्र, कोकणातील खेड शहरासाठी यंदाची उन्हाळ्याची चाहूल दिलासादायक ठरणार आहे. खेड शहराला जीवनदायी ठरणाऱ्या ऐतिहासिक आणि ब्रिटिशकालीन बोरज धरणात यंदा समाधानकारक पाणीसाठा जमा झाला असून, यामुळे खेडकरांवरील आगामी पाणीटंचाईचे संकट टळले आहे. धरणातील सध्याच्या जलसाठ्याचा आढावा घेतल्यास, पुढील तब्बल २०० ते २२० दिवस शहराची पाण्याची गरज विनाअडथळा भागू शकेल, असा विश्वास प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.
ब्रिटिशकालीन बोरज धरण आणि गुरुत्व पद्धतीचा वरदान ठरलेला प्रवास
शहरापासून साधारण १२ किलोमीटर अंतरावर असलेले हे धरण खेडच्या पाणीपुरवठा व्यवस्थेचा कणा मानले जाते. या धरणाची एकूण पाणीसाठवण क्षमता ३.३९६ दलघमी एवढी आहे. या ब्रिटिशकालीन धरणाचे एक मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील पाणीपुरवठा प्रणाली. धरणातून शहरापर्यंत पाणी पोहोचवण्यासाठी कोणत्याही मोठ्या आणि महागड्या पंपांची वा विजेच्या यंत्रणेची गरज भासत नाही. ‘गुरुत्व बलाच्या’ (Gravity Flow) साहाय्याने धरणाचे पाणी थेट नैसर्गिक उतारावरून नळाद्वारे शहरात वितरित केले जाते. यामुळे नगरपालिकेला दरमहा विजेच्या बिलापोटी होणारा लाखो रुपयांचा अवाढव्य खर्च वाचतो आणि पालिकेची आर्थिक बचत होते.
८० ते ८५ टक्के सुरक्षित जलसाठा आणि प्रशासकीय नियोजन
मान्सूनच्या काळात धरण पूर्ण क्षमतेने भरल्यानंतर, आता हिवाळ्याच्या मध्यातही धरणात ८० ते ८५ टक्के उपयुक्त पाणीसाठा सुरक्षित आहे. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर महिन्यातील वाढत्या उष्णतेमुळे पाण्याचे बाष्पीभवन होण्याचा धोका असतो. हे लक्षात घेऊन जिल्हा पाटबंधारे विभाग आणि नगर परिषद प्रशासनाने आतापासूनच कंबर कसली आहे. पाणीपुरवठ्याचे योग्य नियोजन, वितरणातील गळती रोखणे आणि पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी विशेष पावले उचलली जात आहेत.
जरी धरणात मोठा जलसाठा उपलब्ध असला, तरी ‘पाणी हेच जीवन’ हे लक्षात घेऊन नागरिकांनीही पाण्याचा वापर अत्यंत जपून आणि काळजीपूर्वक करावा, असे आवाहन प्रशासनाकडून वारंवार केले जात आहे. या सकारात्मक चित्रामुळे यंदा खेडकरांना उन्हाळ्याच्या झळांमध्ये पाण्यासाठी वणवण भटकण्याची वेळ येणार नाही, हे मात्र निश्चित!
