रत्नागिरीत पक्या घरांचे स्वप्न अपूर्ण! वाळू अन् निधीच्या तुटवड्याने PMAY ची कामे खोळंबली

कोकणातील ग्रामीण भागातील बेघर आणि कच्च्या घरात राहणाऱ्या हजारो कुटुंबांना पक्के घर मिळावे, या उद्देशाने प्रधानमंत्री आवास योजना (PMAY) राबवली जात आहे. मात्र, रत्नागिरी जिल्ह्यात या योजनेचा वेग कमालीचा मंदावला आहे. वेळेवर निधी न मिळणे आणि बांधकामासाठी लागणाऱ्या वाळूचा भीषण तुटवडा जाणवणे, या दोन मुख्य कारणांमुळे अनेक लाभार्थ्यांच्या हक्काच्या घराचे स्वप्न अर्धवट लटकले आहे.

सन २०२४-२५ आणि २०२६ या कालावधीत जिल्ह्यात तब्बल १७,४४५ घरकुले पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले होते. परंतु, आतापर्यंत प्रत्यक्ष पाहणी केली असता केवळ ५,८४६ घरांचेच काम पूर्ण होऊ शकले आहे.

चार हप्त्यांचे वाटप, तरीही बांधकामे अपूर्ण!

शासनाकडून मिळणारा निधी टप्प्याटप्प्याने लाभार्थ्यांच्या खात्यावर वर्ग केला जातो. मात्र, अनेक ठिकाणी हप्ते मिळूनही कामे पूर्ण झालेली नाहीत. जिल्हयातील हप्त्यांच्या वाटपाची स्थिती खालीलप्रमाणे आहे:

• पहिला हप्ता (₹१५,०००): १६,६५९ लाभार्थ्यांना प्राप्त.

• दुसरा हप्ता (₹७०,०००): १२,४९८ लाभार्थ्यांना प्राप्त.

• तिसरा हप्ता (₹३०,०००): १०,७७३ लाभार्थ्यांना प्राप्त.

• चौथा हप्ता (₹५,०००): २,६७४ लाभार्थ्यांना प्राप्त.

महत्त्वाची टीप: चारही हप्त्यांचे पैसे उचलूनही ज्या लाभार्थ्यांनी अद्याप घराचे बांधकाम सुरू किंवा पूर्ण केलेले नाही, अशा बेफिकीर लाभार्थ्यांकडून शासनाकडून दिलेला निधी वसुलीच्या माध्यमातून परत घेतला जाणार आहे.

घरकुलासाठी एकूण किती अन् कसे मिळते अनुदान?

प्रधानमंत्री आवास योजनेअंतर्गत लाभार्थ्याला आपले हक्काचे घर उभारण्यासाठी विविध शासकीय योजनांच्या माध्यमातून एकूण ₹२ लाख १० हजार इतके आर्थिक सहकार्य दिले जाते:

• केंद्र सरकारचे मूळ अनुदान: ₹१,२०,०००

• मनरेगा (MGNREGA) मजदुरी: ₹२८,०००

• स्वच्छ भारत मिशन (शौचालय बांधकामासाठी): ₹१२,०००

• राज्य सरकारचे अतिरिक्त अनुदान: ₹५०,०००

तालुकानिहाय कामगिरीचा आढावा

जिल्ह्यातील विविध तालुक्यांमध्ये PMAY अंतर्गत उद्दिष्ट आणि प्रत्यक्षात पूर्ण झालेल्या घरांची आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे:

प्रधानमंत्री आवास योजना रखडली, पण ‘रमाई आवास’ने मारली बाजी!

एकीकडे प्रधानमंत्री आवास योजनेचा वेग अतिशय मंद असताना, दुसऱ्या बाजूला जिल्ह्यात रमाई आवास योजनेने मात्र अतिशय उत्तम कामगिरी केली आहे. २०१६ ते २०२५ या कालावधीत जिल्ह्यात ७,०७५ घरकुलांचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले होते. यापैकी तब्बल ६,४४४ घरे यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आहेत.

रमाई आवास योजनेअंतर्गत तालुकानिहाय पूर्ण झालेली घरे:

• संगमेश्वर: १,१७०

• खेड: १,०३२

• दापोली: ९५३

• चिपळूण: ८०३

• रत्नागिरी: ६७१

• गुहागर: ५६१

• लांजा: ५२०

• मंडणगड: ४९२

• राजापूर: २३४

जिल्ह्यातील PMAY ची रखडलेली कामे मार्गी लावण्यासाठी प्रशासनाने वाळूचा पुरवठा सुरळीत करणे आणि उर्वरित हप्त्यांचा निधी वेळेवर उपलब्ध करून देणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे.