देवरुख: डोंगराच्या कुशीत वसलेले संगमेश्वर तालुक्यातील पांगरी गाव सध्या एका मोठ्या भीतीच्या सावटाखाली वावरत आहे. या भीतीला कारणीभूत आहे तिथे सुरू असलेले बेकायदेशीर उत्खनन आणि डोंगर पोखरण्यासाठी केले जाणारे शक्तिशाली भूसुरुंगांचे (डायनामाईट) स्फोट. कोणत्याही कायदेशीर परवानगीशिवाय, महसूल प्रशासनाच्या नाकाखाली खाणमाफिया पांगरीचा निसर्ग आणि गावकऱ्यांचे आयुष्य उद्ध्वस्त करत आहेत. या सुरुंगांच्या तीव्र हादऱ्यांमुळे गावातील अनेक घरांना मोठ्या भेगा गेल्या आहेत, तर जमिनीला हादरे बसल्याने पाण्याचे नैसर्गिक स्रोतही आटले आहेत.
पण, या संपूर्ण प्रकरणात सर्वात धक्कादायक आणि संतापजनक वळण तेव्हा आले, जेव्हा महसूल प्रशासनाने मूळ गुन्हेगारांवर, म्हणजेच खाणमाफियांवर कारवाई करायचे सोडून चक्क पीडित गावकऱ्यांनाच नोटीस बजावली! ज्या ७ कुटुंबांच्या घरांना या स्फोटांमुळे तडे गेले आहेत, त्यांनाच प्रशासनाने घरे खाली करण्याचा अजब आदेश दिला आहे. प्रशासनाच्या या भूमिकेमुळे पांगरी गावात तीव्र संतापाची लाट उसळली आहे.
प्रशासनाकडून गावकऱ्यांच्या तक्रारीला केराची टोपली पांगरीतील परिस्थिती दिवसेंदिवस खालावत चालल्याने २५ मे २०२६ रोजी ग्रामपंचायत आणि स्थानिक नागरिकांनी एकत्र येऊन थेट जिल्हाधिकारी आणि उपविभागीय अधिकाऱ्यांची भेट घेतली होती. लेखी तक्रार देऊन बेकायदेशीर उत्खनन थांबवण्याची मागणी केली होती. एवढेच नाही तर गावकऱ्यांनी ग्रामसभेत या अवैध धंद्याविरोधात कडक कायदेशीर ठरावही एकमुखाने मंजूर केला होता. गावकऱ्यांनी प्रशासनाला बजावले होते की, “या सुरुंगांमुळे कधीही कोणाचाही जीव जाऊ शकतो, धुळीचे प्रदूषण वाढले आहे आणि पिढ्यानपिढ्यांची घरे खचत आहेत.” मात्र, महसूल विभाग आणि पोलिसांनी या गंभीर इशाऱ्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले. परिणामी, खाणमाफियांचे धाडस अधिकच वाढले आणि बिनदिक्कतपणे हे स्फोट सुरूच राहिले.
तलाठ्याचा अजब कारभार; खाणमाफियांना अभय? १२ जून २०२६ रोजी पांगरी तलाठी कार्यालयाने एक अजब पाऊल उचलले. त्यांनी ज्या ७ मुख्य कुटुंबांच्या घरांना सुरुंगांमुळे तडे गेले आहेत, त्यांना थेट नोटीस पाठवली. त्या नोटिसीत म्हटले आहे की, ‘तुमची घरे दरड प्रवण (Landslide prone) क्षेत्रात आहेत. पावसाळ्यात इथे कधीही दरड कोसळू शकते. त्यामुळे तुम्ही तातडीने घर खाली करून सुरक्षित ठिकाणी निघून जावे. तसे न केल्यास होणाऱ्या जीवित किंवा वित्तहानीला तुम्ही स्वतः जबाबदार राहाल आणि शासनाकडून कोणतीही मदत किंवा नुकसानभरपाई मिळणार नाही.’
आता प्रश्न असा उपस्थित होतो की, जी घरे खाणमाफियांच्या बेकायदेशीर कृत्यामुळे धोक्यात आली आहेत, त्या माफियांना अटक करून उत्खनन थांबवण्याऐवजी, पीडित गावकऱ्यांनाच हाकलून लावण्याचे कारस्थान प्रशासन का करत आहे? या नोटीसमुळे प्रशासनाचा खाणमाफियांना छुपा पाठिंबा आहे का? असा थेट आरोप आता गावकरी करत आहेत.
“पिढ्यानपिढ्यांची घरे सोडून कुठे जायचे?” ग्रामस्थांचा आंदोलनाचा इशारा “आम्ही वर्षानुवर्षे इथे राहतोय, आमचा काय गुन्हा? बेकायदेशीर काम करणाऱ्यांना सोडून गरिबांना बेघर का केले जात आहे?” असा आर्त आणि संतप्त सवाल पांगरीतील नागरिक विचारत आहेत. प्रशासनाने तातडीने हे बेकायदेशीर उत्खनन कायमचे बंद केले नाही आणि दोषींवर कडक कारवाई केली नाही, तर पांगरी ग्रामपंचायत आणि संपूर्ण गाव मिळून तीव्र आंदोलन छेडणार असल्याचा इशारा गावकऱ्यांनी दिला आहे.
