रत्नागिरी: तुम्ही तुमचे बँक खाते किंवा यूपीआय (UPI) आयडी काका, मामा किंवा एखाद्या अनोळखी व्यक्तीला ‘फक्त दोन मिनिटांसाठी’ अथवा काही कमिशनच्या आमिषाने वापरायला देताय का? तर सावधान! रत्नागिरी पोलिसांनी सायबर भामट्यांच्या एका आंतरराज्यीय जाळ्याचा असा काही पर्दाफाश केला आहे, ज्याने संपूर्ण जिल्ह्यात खळबळ उडवून दिली आहे.
नॅशनल सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टलवर (NCRP) आलेल्या तक्रारींचा धागा पकडत रत्नागिरी पोलिसांनी १९ जुलै रोजी धडक मोहीम राबवून एकाच दिवशी जिल्ह्यात तब्बल १० वेगवेगळे गुन्हे दाखल केले आहेत.
काय आहे हे ‘म्युल अकाउंट्स’चे मायाजाल?
या सायबर भामट्यांची गुन्हे करण्याची पद्धत अत्यंत चलाख होती. देशभरातील सर्वसामान्य नागरिकांना डिजिटल जाळ्यात ओढून त्यांची फसवणूक करायची आणि तो पैसा स्वतःच्या खात्यात न घेता स्थानिक लोकांच्या बँक खात्यांचा गैरवापर करायचा, असा यांचा फंडा होता.
यासाठी हे गुन्हेगार स्थानिक नागरिकांना, तरुणांना काही पैशांचे किंवा कमिशनचे आमिष दाखवून त्यांची बँक खाती, एटीएम कार्ड आणि यूपीआय डिटेल्स ताब्यात घ्यायचे. अशा खात्यांना तांत्रिक भाषेत ‘म्युल अकाउंट्स’ (Mule Accounts) म्हटले जाते.
फसवणुकीची रक्कम या ‘म्युल’ खात्यांत जमा होताच, अवघ्या काही मिनिटांत ती यूपीआयद्वारे दुसऱ्या खात्यांमध्ये वर्ग केली जायची. रत्नागिरीतील बँक खात्यांचा वापर करून बिहार, दिल्ली, उत्तर प्रदेश आणि महाराष्ट्रातील अनेक भागांतील नागरिकांना लाखो रुपयांचा गंडा घालण्यात आल्याचे तपासात उघड झाले आहे.
जिल्हभरात कुठे-कुठे झाली कारवाई?
या कारवाईत जिल्ह्यातील जवळजवळ सर्वच महत्त्वाच्या तालुक्यांमधील बँक खात्यांचा गैरवापर झाल्याचे समोर आले आहे:
-
राजापूर: राजापूर अर्बन बँकेच्या खात्याद्वारे ६५,००० रुपयांची फसवणूक.
-
चिपळूण: बँक ऑफ इंडिया आणि एसबीआय (SBI) खात्यांशी संबंधित १२ प्रकरणांवरून २ स्वतंत्र गुन्हे दाखल.
-
खेड: स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या दोन शाखांमधील खात्यांतून ८१,४२० रुपयांचा अपहार.
-
गुहागर: अंजनवेल शाखेच्या बँक खात्यातून २०,९७९ रुपयांची चोरी.
-
दापोली, लांजा व मंडणगड: येथील बँक ऑफ इंडिया, युनियन बँक व एसबीआयच्या खात्यांचा वापर करून पैसे तात्काळ यूपीआयने वर्ग करण्यात आले.
पोलिसांनी कायदेशीर बडगा उगारला; खातेदारांनाही इशारा!
पोलिसांनी या सर्व प्रकरणात भारतीय न्याय संहिता (BNS) २०२३ च्या कलम ३१८(४), ३१९(२), ३(५) सह माहिती तंत्रज्ञान कायद्याच्या (IT Act) कलम ६६(ड) नुसार कडक गुन्हे नोंदवले आहेत.
पोलिस प्रशासनाचा स्पष्ट इशारा: “अल्पशा पैशांच्या किंवा कमिशनच्या आमिषाला बळी पडून स्वतःचे बँक खाते, एटीएम कार्ड, पासबुक अथवा यूपीआय पासवर्ड कोणालाही वापरण्यास देऊ नका. तुमच्या बँक खात्याचा वापर अशा बेकायदेशीर किंवा सायबर गुन्ह्यांसाठी झाल्यास, तुम्हालाही त्या गुन्ह्यात ‘सहआरोपी’ मानून कायदेशीर कारवाई केली जाईल.”
सध्या रत्नागिरी पोलिस संशयित खात्यांचे फॉरेन्सिक ऑडिट (Forensic Audit) करत असून या आंतरराज्यीय रॅकेटच्या मुख्य सूत्रधारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी विशेष पथके रवाना करण्यात आली आहेत.
