खेड: उन्हाळ्याचे दिवस आले की कोकणातल्या अनेक दुर्गम भागांना पाण्यासाठी वणवण करावी लागते, हे चित्र नवीन नाही. रत्नागिरी जिल्ह्यातील खेड तालुक्यातही सध्या उन्हाचा कडाका वाढला असून पाणीटंचाईचे सावट गडद झाले आहे. मात्र, यंदा खेड तालुक्यातून एक सकारात्मक आणि एक चिंतेची अशी दोन्ही प्रकारची चित्रे समोर येत आहेत. एका बाजूला प्रशासनाच्या ‘जलजीवन मिशन’मुळे तब्बल २६ वाड्या कायमच्या टँकरमुक्त झाल्या आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला अजूनही ११ गावांमधील २१ वाड्यांची तहान भागवण्यासाठी प्रशासनाला केवळ ‘एकाच’ हक्काच्या सरकारी टँकरवर अवलंबून राहावे लागत आहे.
एकाच टँकरच्या ९२ फेऱ्या; दुर्गम धनगरवाड्यांची परवड खेड तालुक्यातील टंचाईग्रस्त २१ वाड्यांमध्ये पाणी पोहोचवण्यासाठी सध्या प्रशासनाचा एकच टँकर दिवस-रात्र धावतो आहे. सुकिवली येथील चोरद नदीपात्रातून पाणी भरून हा टँकर डोंगर-दऱ्यांमधील वाड्यांपर्यंत पोहोचतो. गेल्या अवघ्या दीड महिन्याच्या कालावधीत या एकमेव टँकरने तब्बल ९२ फेऱ्या मारल्या असून, चोरद नदीतून तब्बल ४ लाख ६० हजार लिटर पाण्याचा उपसा करण्यात आला आहे.
या टंचाईग्रस्त भागांमध्ये दुर्गम भागात असलेल्या ‘धनगरवाड्यांची’ संख्या सर्वात जास्त आहे. यंदाच्या मोसमातील पहिली टँकरची फेरी ९ एप्रिल रोजी ‘घेरारसाळगड-भराडे धनगरवाडी’ आणि ‘निमणी-धनगरवाडी’ येथे धावली होती. टँकरच्या माध्यमातून या वाड्यांना एक दिवसाआड पाणीपुरवठा केला जात आहे. परंतु, लोकसंख्येच्या तुलनेत मिळणारे पाणी खूपच कमी असल्याने येथील नागरिकांना पाण्याचा थेंब अन् थेंब अतिशय काटकसरीने वापरावा लागत आहे.
प्रशासनाला तात्पुरता दिलासा एकीकडे पाण्याची चणचण असली, तरी प्रशासनासाठी एक दिलासादायक बाब समोर आली आहे. ८ मे नंतर तालुक्यातून एकाही नवीन गावाने किंवा वाडीने टँकर सुरू करण्यासाठी प्रशासनाकडे अर्ज केलेला नाही. उन्हाची तीव्रता जास्त असूनही नवीन भागात टंचाई न वाढल्याने प्रशासनावरील ताण काहीसा हलका झाला आहे. सध्या उपलब्ध असलेल्या टँकरद्वारे या २१ वाड्यांना नियमित पाणी देण्याचा प्रयत्न ग्रामीण पाणीपुरवठा विभाग करत आहे.
‘जलजीवन मिशन’मुळे २६ वाड्यांची पिढ्यानपिढ्यांची तहान भागली! या संपूर्ण परिस्थितीमध्ये एक मोठी जमेची बाजू म्हणजे, खेड तालुक्यातील २६ वाड्या यंदा कायमच्या टँकरमुक्त झाल्या आहेत. वर्षानुवर्षे उन्हाळ्यात टँकरची वाट पाहणाऱ्या या वाड्यांना आता घरातच नळाद्वारे पाणी मिळत आहे. राज्याचे गृहराज्यमंत्री योगेश कदम यांनी यासाठी विशेष प्रयत्न केले. त्यांनी खेडमधील ‘जलजीवन मिशन’ अंतर्गत विविध पाणी योजनांसाठी कोट्यवधी रुपयांचा भरीव निधी मंजूर करून आणला होता.
या निधीच्या बळावर ग्रामीण पाणीपुरवठा उपविभागाने गावोगावी युद्धपातळीवर नळपाणी योजनांची कामे पूर्ण केली. परिणामी, शासकीय टंचाई आराखड्यातून या २६ वाड्यांची नावे कायमची बाद झाली आहेत. यामध्ये सुसेरी-देवसडे येथील कदमवाडी, यादववाडी, वैरागवाडी, बौद्धवाडी, सावंतवाडी, मधलीवाडी तसेच दिवाणखवटी-सातपानेवाडी, फुरूस गावठण, बौद्धवाडी, कातळवाडी, रेवाळेवाडी, पाटीलवाडी, सुतारवाडी नवानगर, कांगणेवाडी, कुंभेवाडी आणि फट-तळे येथील पालांडेवाडी या भागांचा समावेश आहे. येथील पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली पाण्याची समस्या आता भूतकाळ ठरली आहे.
उर्वरित २१ टंचाईग्रस्त वाड्यांमध्येही लवकरच अशाच पद्धतीने कायमस्वरूपी नळपाणी योजना राबवून त्यांना टँकरच्या फेऱ्यांमधून मुक्त केले जाईल, असा विश्वास ग्रामीण पाणीपुरवठा विभागाने व्यक्त केला आहे.
