विस्तृत वृत्त: वर्षानुवर्षे न्यायालयात किंवा महसूल कार्यालयांच्या उंबरठ्या झिजवत प्रलंबित राहिलेले जमिनीचे वाद, कायदेशीर गुंतागुंत आणि त्यांमुळे सर्वसामान्य नागरिकांचा होणारा नाहक त्रास आणि पैशांचा अपव्यय यावर मात करण्यासाठी रत्नागिरी जिल्ह्यात एक अत्यंत स्तुत्य पाऊल उचलण्यात आले आहे. महात्मा जोतीराव फुले यांच्या द्विशताब्दी जयंती वर्षाचे औचित्य साधून जिल्ह्यात आयोजित करण्यात आलेल्या ‘महात्मा जोतीराव फुले पहिली महसूल लोक अदालत’ सर्वसामान्यांसाठी वरदान ठरली असून या उपक्रमाला अभूतपूर्व यश मिळाले आहे.
या विशेष लोक अदालतीमुळे जिल्ह्यातील कायदेशीर आणि महसुली यंत्रणेवरील कामाचा ताण तोकडा होण्यास मोठी मदत झाली आहे. मंडळ अधिकारी, नायब तहसीलदार, तहसीलदार, उपविभागीय अधिकारी, भू-संपादन उपजिल्हाधिकारी ते थेट अपर जिल्हाधिकारी स्तरावर प्रलंबित असलेल्या शेकडो अर्धन्यायिक प्रकरणांपैकी तब्बल ५३ प्रकरणे केवळ कागदावर न राहता, दोन्ही बाजूंच्या पक्षकारांच्या संमतीने व सामंजस्याने तडजोडीतून संपुष्टात आली आहेत. वर्षानुवर्षे रेंगाळलेले कौटुंबिक किंवा जमिनीचे वाद परस्पर संमतीने मिटल्यामुळे नागरिकांच्या चेहऱ्यावर मोठा दिलासा पाहायला मिळाला.
खेड आणि संगमेश्वर तालुक्यांची उल्लेखनीय कामगिरी या लोक अदालत मोहिमेत संपूर्ण जिल्ह्यातून खेड आणि संगमेश्वर तालुक्यांनी सर्वोत्तम कामगिरी करत आघाडी घेतली आहे. प्रशासकीय आकडेवारीनुसार, खेड तहसील कार्यालयांतर्गत एकूण २८ लोक अदालतींचे आयोजन करण्यात आले होते, त्यातून सर्वाधिक १९ प्रकरणे यशस्वीरीत्या निकाली काढण्यात आली. विशेष म्हणजे, संगमेश्वर तालुक्यात एकाच लोक अदालतीत तब्बल १६ प्रकरणे आपुलकीने व तडजोडीने मिटवण्यात आली.
याशिवाय इतर तालुक्यांमध्येही हा उपक्रम राबवला गेला:
-
राजापूर: ५ लोक अदालत प्रकरणांपैकी ५ निकाली
-
रत्नागिरी: १ लोक अदालतीमधून २ प्रकरणे
-
गुहागर: १ लोक अदालतीमधून २ प्रकरणे
-
लांजा: २ लोक अदालतीमधून २ प्रकरणे
-
मंडणगड: २ लोक अदालतीमधून १ प्रकरण
-
दापोली: १ लोक अदालतीमधून १ प्रकरण निकाली काढण्यात आले.(तथापि, चिपळूण व अपर जिल्हाधिकारी स्तरावर आयोजित केलेल्या काही अदालतींमध्ये पक्षकारांच्या पुढाकाराअभावी किंवा तडजोडीचा अर्ज न आल्यामुळे एकाही प्रकरणाचा निकाल लागला नाही.)
प्रशासनाने घेतलेल्या या लोककल्याणकारी पुढाकारामुळे अनेक कुटुंबांमधील कटुता संपून सलोखा निर्माण झाला आहे. प्रशासनाकडून यापुढील काळातही अशा लोक अदालतींचे आयोजन केले जाणार असून, अधिकाधिक नागरिकांनी या सुवर्णसंधीचा लाभ घेऊन आपले महसूल विषयक वाद सामोपचाराने मिटवून घ्यावेत, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
