रत्नागिरी : हवामानातील बदल, अल निनोचा वाढता प्रभाव आणि लहरी मान्सूनमुळे यंदा राज्यासह कोकणातही पाणीसाठ्याबाबत चिंतेचे ढग दाटले आहेत. यंदाच्या उन्हाळ्यात तीव्र पाणीटंचाईची शक्यता लक्षात घेऊन रत्नागिरी जिल्ह्यातील पाटबंधारे विभागाने आतापासूनच सावध पावले उचलली आहेत. जिल्ह्यातील लहान-मोठ्या मिळून एकूण ७२ धरणांमध्ये सध्या ७५ टक्केच पाणीसाठा शिल्लक असून, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत हा साठा तब्बल ७ टक्क्यांनी घटला आहे. त्यामुळे आगामी काळात पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
जिल्ह्यातील धरणांची सद्यस्थिती आणि पाणी क्षमता
रत्नागिरी जिल्ह्यात प्रशासनाच्या नियंत्रणाखाली एकूण ७२ धरण प्रकल्प येतात. यामध्ये ६६ लहान धरणे, ३ मध्यम सिंचन प्रकल्प आणि ३ कोल्हापूर पद्धतीची (K.T.) बंधारे समाविष्ट आहेत. या सर्व धरणांची मिळून एकूण साठवणूक क्षमता ही १२ टीएमसी इतकी आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत या धरणांमध्ये सरासरी ८० टक्के पाणीसाठा होता, जो घसरून आता ७५ टक्क्यांवर आला आहे.
३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पिण्याचे पाणी आरक्षित
दुष्काळी परिस्थिती आणि संभाव्य जलसंकट टाळण्यासाठी प्रशासनाने कंबर कसली आहे. पाटबंधारे विभागाने घेतलेल्या महत्त्वपूर्ण निर्णयानुसार, धरणांमधील उपलब्ध पाण्यापैकी पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले आहे. त्यानुसार, ३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पुरेल एवढा पिण्याचा साठा आणि त्यावर अतिरिक्त १० टक्के सुरक्षित साठा (Buffer Stock) पूर्णपणे आरक्षित करण्यात आला आहे. जोपर्यंत पिण्याचा हा सर्व साठा सुरक्षित ठेवला जात नाही, तोपर्यंत सिंचन किंवा अन्य व्यावसायिक कामांसाठी पाण्याचा विसर्ग केला जाणार नाही, असे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.
बाष्पीभवनाचा वाढता वेग चिंतेचा विषय
यंदा पावसाळा संपताच उन्हाची तीव्रता कमालीची वाढल्याने धरणातील पाण्याचे बाष्पीभवन (Evaporation) वेगाने होत आहे. सामान्यतः दरवर्षी ५ ते ११ टक्के पाण्याचे बाष्पीभवन होते; परंतु यंदा वाढलेल्या तापमानामुळे हे प्रमाण १७ ते २० टक्क्यांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे.
जरी जिल्ह्यात एकूण १२ टीएमसी पाणीसाठा उपलब्ध असल्यामुळे तात्काळ पिण्याच्या पाण्याची मोठी तीव्र टंचाई भासणार नाही, असा विश्वास पाटबंधारे विभागाने व्यक्त केला असला, तरी नागरिकांनी आणि संबंधित यंत्रणांनी पाण्याचा अपव्यय टाळून पाण्याचा वापर अत्यंत काटकसरीने करावा, असे आवाहन प्रशासनाकडून वारંवार केले जात आहे.
