रत्नागिरी: मातृभाषेचा ऐतिहासिक वारसा जपणे, तिच्या विविध बोलीभाषांचा शोध घेणे आणि संत ज्ञानेश्वरांपासून ते आधुनिक साहित्यिकांच्या लेखनाचा सखोल अभ्यास व्हावा, या उद्देशाने रत्नागिरी शहरात महाराष्ट्रातील पहिले भव्य आणि आधुनिक ‘मराठी भाषा संग्रहालय’ उभारले जाणार आहे. राज्याचे मराठी भाषा मंत्री उदय सामंत यांनी एका विशेष पत्रकार परिषदेत ही महत्त्वपूर्ण घोषणा केली.
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी राज्य शासनाकडून २५ कोटी रुपयांचा निधी मंजूर करण्यात आला असून, रत्नागिरीतील सन्मित्र नगर भागात १ एकर जागा निश्चित करण्यात आली आहे.
📍 सन्मित्र नगर येथे उभी राहणार ज्ञानाची भव्य वास्तू
रत्नागिरीतील बी.एड. कॉलेज परिसरात छत्रपती शिवाजी महाराज ग्रंथालय उभारण्यात येत आहे. याच मध्यवर्ती आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या परिसरात १ एकर जागेवर हे मराठी भाषा संग्रहालय साकारले जाईल.
या संग्रहालय संकुलात संशोधकांसाठी अभ्यासिका, दुर्मिळ ग्रंथांचे संग्रह आणि आधुनिक डिजिटल सुविधा असतील. विशेषतः उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना व संशोधकांना मराठी भाषेत पीएच.डी. (PhD) व उच्चस्तरीय संशोधन करता यावे, हा या वास्तूमागील मुख्य हेतू आहे.
📚 ज्ञानेश्वरीपासूनचा ७०० वर्षांचा इतिहास अन् बोलीभाषांचा अभ्यास
मराठी भाषेला संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’पासून लाभलेली समृद्ध साहित्यिक परंपरा सुमारे ७०० वर्षांहून अधिक जुनी आहे. या संग्रहालयाच्या माध्यमातून:
-
दुर्मिळ साहित्याचे जतन: मराठी साहित्याला योगदान देणाऱ्या महनीय व्यक्तींचे कार्य व त्यांच्या दुर्मिळ हस्तलिखितांचा संग्रह केला जाईल.
-
बोलीभाषांवर संशोधन: महाराष्ट्रातील विविध भागांत बोलल्या जाणाऱ्या वैशिष्ट्यपूर्ण बोलीभाषांवर (उदा. कोकणी, मालवणी, अहिराणी, वऱ्हाडी इत्यादी) सखोल संशोधन केले जाईल.
🏡 थिबा पॅलेस आणि पालगड येथे साकारणार ‘पुस्तकांचे गाव’
रत्नागिरी जिल्ह्याच्या सांस्कृतिक व साहित्यिक पर्यटनाला अधिक चालना देण्यासाठी मंत्री उदय सामंत यांनी आणखी दोन मोठ्या घोषणा केल्या:
-
थिबा पॅलेस परिसर (रत्नागिरी): या ऐतिहासिक वास्तु परिसरात ‘पुस्तकांचे गाव’ विकसित केले जाईल.
-
पालगड (दापोली): साने गुरुजींचे जन्मगाव असलेल्या पालगड येथेही ‘पुस्तकांचे गाव’ प्रकल्प साकारला जाणार आहे.
याशिवाय नागपूर, चंद्रपूर, अमरावती, नाशिक, कोल्हापूर आणि छत्रपती संभाजीनगर अशा विविध प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये ‘मराठी भाषा विकास केंद्र’ सुरू करण्यात येणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
🎨 रत्नागिरीच्या महान साहित्यिक वारशाचा गौरव
दर्पणकार बाळशास्त्री जांभेकर, साने गुरुजी, युगप्रवर्तक कवी केशवसुत, स्वातंत्र्यवीर वि. दा. सावरकर, महर्षी धोंडो केशव कर्वे, लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक, भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, कविवर्य मंगेश पाडगावकर आणि ज्येष्ठ साहित्यिक मधु मंगेश कर्णिक… अशा अनेक युगपुरुषांचा आणि विचारवंतांचा ऐतिहासिक व साहित्यिक वारसा रत्नागिरीच्या भूमीला लाभला आहे.
याच समृद्ध सांस्कृतिक आणि वाङ्मयीन परंपरेचा सन्मान म्हणून महाराष्ट्रातील हे पहिले मराठी भाषा संग्रहालय रत्नागिरीत उभारण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आल्याचे मंत्री उदय सामंत यांनी सांगितले.
