कोकण आणि पावसाळा यांचं एक वेगळंच आणि अतूट नातं आहे. निसर्गाचं अद्भूत रूप पाहायला लाखो पर्यटक या काळात कोकणाकडे धाव घेतात. मात्र, याच सोसाट्याच्या पावसात कोकण रेल्वे चालवणं म्हणजे प्रशासनासाठी एका मोठ्या परीक्षेपेक्षा कमी नसतं. दरड कोसळणं, मुसळधार पाऊस आणि धुक्यामुळे कमी होणारी दृश्यतामान (visibility) यांसारख्या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी कोकण रेल्वे प्रशासनाने कंबर कसली आहे. यंदा १५ जून ते २० ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीसाठी रेल्वेचे खास ‘मान्सून वेळापत्रक’ लागू करण्यात आले आहे. सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देत प्रशासनाने यंदा अत्यंत सूक्ष्म म्हणजेच मायक्रो लेव्हलचे नियोजन केले आहे, ज्याची सविस्तर माहिती कोकण रेल्वेचे चेअरमन संतोषकुमार झा यांनी नवी मुंबईतील पत्रकार परिषदेत दिली.
मुसळधार पाऊस अन् धुकं? वेगावर येणार मर्यादा
पावसाळ्यात अनेकदा धो-धो बरसणाऱ्या पावसामुळे लोको पायलटला (रेल्वे ड्रायव्हर) समोरचा रेल्वे ट्रॅक स्पष्ट दिसत नाही. अशा आपत्कालीन परिस्थितीत प्रवाशांचा जीव धोक्यात येऊ नये म्हणून प्रशासनाने कडक नियम केले आहेत. जर दृश्यतामान खूपच कमी झाली, तर रेल्वेचा वेग ताशी थेट ४० किलोमीटरपर्यंत मर्यादित ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. एवढेच नाही, तर जर रेल्वे ट्रॅकवर १०० मिलीमीटरपेक्षा जास्त पाणी साचले, तर ट्रेन तिथेच थांबवली जाईल आणि पाणी ओसरल्यावरच ती पुढे मार्गस्थ होईल.
प्रवाशांसाठी एसटी महामंडळाची ‘बॅकअप’ मदत
पावसाळ्यात जर अतिवृष्टीमुळे किंवा अन्य तांत्रिक बिघाडामुळे रेल्वे सेवा विस्कळीत झाली, तर प्रवाशांना जंगलात किंवा दुर्गम भागात ताटकळत राहावे लागणार नाही. अशा वेळी प्रवाशांना त्यांच्या सुरक्षित स्थळी सुखरूप पोहोचवण्यासाठी राज्य परिवहन (एसटी) महामंडळाची मदत घेतली जाणार आहे. रेल्वे आणि एसटी महामंडळामध्ये तसा आगाऊ समन्वय साधण्यात आला आहे.
चालते-फिरते हॉस्पिटल! अत्याधुनिक वैद्यकीय व्हॅन सज्ज
कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती किंवा दुर्घटना हाताळण्यासाठी कोकण रेल्वेने रत्नागिरी आणि वेर्णा (गोवा) या दोन अत्यंत महत्त्वाच्या स्थानकांवर २४ तास स्वयंचलित वैद्यकीय व्हॅन (Accident Relief Medical Van) सज्ज ठेवल्या आहेत. विशेष म्हणजे, या व्हॅन केवळ प्राथमिक उपचारापुरत्या मर्यादित नसून, त्यात अत्याधुनिक ‘ऑपरेशन थिएटर’ देखील उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. यामुळे गरज पडल्यास घटनास्थळीच जखमींवर तातडीने शस्त्रक्रिया किंवा मोठे उपचार करणे शक्य होणार आहे.
दरडींवर जाळ्यांचे कवच आणि ६५७ रक्षकांची फौज
कोकण रेल्वेच्या मार्गातील सर्वात मोठा धोका असतो तो म्हणजे डोंगरातून कोसळणाऱ्या दरडी आणि मोठे दगड! हा धोका टाळण्यासाठी प्रशासनाने संवेदनशील डोंगराळ भागांमध्ये लोखंडी जाळ्या (Iron Netting) बसवल्या आहेत. ट्रॅकच्या बाजूला माती आणि दगड येऊ नयेत म्हणून भक्कम ‘गॅबियन वॉल’ (Gabion Walls) उभारण्यात आल्या आहेत. याशिवाय, अवघ्या मार्गावर अहोरात्र नजर ठेवण्यासाठी ६५७ प्रशिक्षित कर्मचाऱ्यांची विशेष फौज तैनात करण्यात आली आहे, जे ट्रॅकची नियमित पेट्रोलिंग करतील.
नऊ स्थानकांवर पर्जन्यमापक यंत्रे; सीसीटीव्हीची तिसरी नजर
पावसाचा अचूक अंदाज घेण्यासाठी रेल्वे मार्गावरील ९ प्रमुख स्थानकांवर अत्याधुनिक पर्जन्यमापक यंत्रे (Rain Gauges) लावण्यात आली आहेत. यामुळे कोणत्या भागात किती पाऊस पडत आहे, याची रिअल-टाईम माहिती प्रशासनाला मिळत राहील. तसेच सुरक्षेचा भाग म्हणून कोकण रेल्वेच्या अंतर्गत येणारी सर्वच्या सर्व ७२ स्थानके आता सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांच्या कडक निगराणीखाली असणार आहेत.
यंदा ‘कार रो-रो’ सेवा बंद; रेल्वेच्या तिजोरीत मात्र मोठी वाढ!
दरवर्षी गणेशोत्सवात किंवा पावसाळ्यात चाकरमान्यांच्या सोयीसाठी सुरू केली जाणारी ‘कार रो-रो’ (RO-RO) सेवा यंदा बंद ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. गेल्या काही काळापासून या सेवेला प्रवाशांकडून अपेक्षेप्रमाणे प्रतिसाद न मिळाल्याने, वाहतूक खर्च आणि मागणीचा विचार करून हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, कोकण रेल्वेने केवळ रेल्वे वाहतुकीपुरते मर्यादित न राहता पायाभूत सुविधांच्या (Infrastructure Projects) क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे. देशात आणि परदेशात विविध प्रकल्पांची कामे कौशल्याने केल्यामुळे रेल्वेला तब्बल २२ हजार कोटी रुपयांचे नवीन टेंडर्स मिळाले आहेत. यामुळे आगामी आर्थिक वर्षात कोकण रेल्वेच्या महसुलात आणि नफ्यात मोठी घसघशीत वाढ होणार असल्याचा विश्वास चेअरमन संतोषकुमार झा यांनी व्यक्त केला.
